CTML คืออะไร เทคนิคสร้างสื่อการเรียนรู้สำหรับเด็กปฐมวัยให้เข้าใจง่ายและเรียนสนุก

Student blog — 24/05/2026

Knowledge

CTML คืออะไร เทคนิคสร้างสื่อการเรียนรู้สำหรับเด็กปฐมวัยให้เข้าใจง่ายและเรียนสนุก

บทบาทสำคัญของครูปฐมวัยหรือผู้ดูแลเด็ก คือ การออกแบบประสบการณ์การเรียนรู้ที่เหมาะสมกับพัฒนาการตามช่วงวัยของเด็ก เพื่อส่งเสริมทักษะในด้านต่าง ๆ อย่างเหมาะสม สื่อการเรียนรู้จึงเป็นเครื่องมือสำคัญที่ช่วยสนับสนุนกระบวนการเรียนรู้ดังกล่าว การออกแบบและการสร้างสื่อการเรียนรู้จึงเป็นสิ่งท้าทายการทำงานของครูปฐมวัยเช่นกัน ในช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 20 การใช้เทคโนโลยีและสื่อมัลติมีเดียในการศึกษาเริ่มแพร่หลายมาก การออกแบบสื่อในยุคแรกจะเน้นเรื่องความสวยงามหรือความหลากหลายขององค์ประกอบมากกว่ากระบวนการรับรู้และประมวลผลข้อมูลของผู้เรียน ริชาร์ด อี เมเยอร์ (Richard E. Mayer) นักจิตวิทยาการศึกษาแห่งมหาวิทยาลัยแคลิฟอร์เนีย ซานตาบาร์บารา (University of California, Santa Barbara) ผู้เสนอแนวคิดทฤษฎีมัลติมีเดียเชิงปัญญา (Cognitive Theory of Multimedia Learning: CTML) เชื่อว่า การออกแบบสื่อการเรียนรู้ควรตั้งอยู่บนพื้นฐานของ จิตวิทยาการรู้คิด (Cognitive Psychology) มากกว่าการออกแบบเชิงเทคนิคเพียงอย่างเดียว (Mayer, 2001) บทความนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อนำเสนอแนวคิด CTML และแนวทางง่ายๆ สำหรับครูปฐมวัยในการประยุกต์ใช้ในการสร้างสื่อการเรียนรู้อย่างมีหลักการ

แนวคิดพื้นฐานของทฤษฎีมัลติมีเดียเชิงปัญญา (CTML)

ปัจจุบัน CTML หรือ Cognitive Theory of Multimedia Learning ทฤษฎีมัลติมีเดียเชิงปัญญา เป็นกรอบแนวคิดสำคัญสำหรับการออกแบบสื่อการเรียนรู้ในทุกระดับการศึกษา รวมถึงการศึกษาปฐมวัย เนื่องจากช่วยให้ครูและผู้ออกแบบสื่อเข้าใจข้อจำกัดทางปัญญาของผู้เรียน และสามารถออกแบบสื่อที่เรียบง่าย แต่ส่งเสริมการเรียนรู้ได้อย่างมีประสิทธิภาพและมีความหมาย สมมติฐานสำคัญของทฤษฎีมี 3 แนวคิด คือ

มีช่องทางประมวลผลคู่ (Dual-channel assumption) : มนุษย์มีช่องทางรับข้อมูลสองแบบ คือ ภาพ/การมองเห็น (Visual) และ เสียง/ภาษา (Verbal)
ความจุจำกัด (Limited capacity assumption): ความจุของหน่วยความจำทำงาน (Working Memory) มีจำกัดในการประมวลผลข้อมูลพร้อมกัน
ประมวลผลเชิงรุก (Active processing assumption) : การเรียนรู้เกิดจากการประมวลผลอย่างกระตือรือร้น เช่น การเลือกข้อมูลที่สำคัญ การจัดโครงสร้าง และการเชื่อมโยงกับความรู้เดิม (Mayer, 2009; Mayer, 2020)

การประยุกต์ใช้ทฤษฎี CTML ในการสร้างสื่อการเรียนรู้สำหรับเด็กปฐมวัย

การประยุกต์ใช้ CTML ในห้องเรียนปฐมวัย สามารถเริ่มต้นจากการวิเคราะห์เป้าหมายการเรียนรู้และพัฒนาการเด็ก แต่ละช่วงวัย จากนั้น ครูปฐมวัยสามารถออกแบบสื่อที่เรียบง่ายโดยใช้ภาพ เสียงและกิจกรรมที่สอดคล้องกัน สิ่งสำคัญคือควรทดลองใช้สื่อการเรียนรู้ที่ออกแบบนั้น และสังเกตปฏิกิริยาของเด็ก นำสื่อนั้นมาปรับปรุงอย่างต่อเนื่อง

การออกแบบและสร้างสื่อการเรียนรู้โดยนำทฤษฎีมัลติมีเดียเชิงปัญญา (Cognitive Theory of Multimedia Learning: CTML) มาใช้มี ขั้นตอนสำคัญที่ครูปฐมวัยสามารถนำไปประยุกต์ใช้ได้ คือ

การเลือก (Selecting): เลือกข้อมูลที่เกี่ยวข้องจากสื่อ
การจัดโครงสร้าง (Organizing): จัดข้อมูลเป็นโมเดลทางจิต
การบูรณาการ (Integrating): เชื่อมโยงกับความรู้เดิมในหน่วยความจำระยะยาว

ข้อมูลตามภาพประกอบของเมเยอร์ ตามภาพที่ 1

ภาพที่ 1 Mayer, 2005, Cognitive Theory of Multimedia Learning.

หลักการออกแบบสื่อมัลติมีเดีย ของเมเยอร์ (Multimedia Learning Principles)

มีหลักการสำคัญ มีหลักการง่ายๆที่ครูปฐมวัยนำไปประยุกต์ใช้ได้ ตามตารางที่ 1 ดังนี้

หลักการ	คำอธิบาย	ตัวอย่างในสื่อปฐมวัย
Coherence	ตัดสิ่งรบกวนที่ไม่จำเป็นออก	ใช้ภาพสัตว์ คำเรียกชื่อสัตว์ ไม่มีพื้นหลัง
Signaling	ใช้สัญญาณชี้นำ	ลูกศรวงกลม เน้นจุดสำคัญ
Redundancy	หลีกเลี่ยงเสียงซ้ำซ้อนและ ข้อความยาว	ใช้เสียงบรรยายแทน
Spatial Contiguity	วางภาพและคำใกล้กัน	มีชื่ออยู่ใต้ภาพ
Temporal Contiguity	ภาพและคำอธิบายพร้อมกัน	ภาพเคลื่อนไหว และมีเสียง
Segmenting	แบ่งเป็นตอนสั้นๆ	คลิปวิดีโอ 30 ถึง 60 วินาที เป็นหัวข้อ
Modality	ใช้เสียงเมื่อมีภาพเคลื่อนไหว	คลิปวิดีโอล้างมือใช้เสียง อธิบาย
Pre-training	สอนคำสำคัญก่อน	คำว่า หัว อก ท้อง ปีก เป็นต้น
Personalization	ภาษากึ่งทางการ หรือ ภาษาที่เป็นมิตร	เสียงครูอบอุ่น
Voice	ใช้เสียงมนุษย์ที่เป็นธรรมชาติ	บันทึกเสียงชัดเจน ช้าและเหมาะสมกับวัย

ตัวอย่างสื่อและกิจกรรมสำหรับเด็กปฐมวัยที่ครูนำไปใช้ได้ทันที

1. เกมจับคู่ “เสียง ภาพ คำ” (สัตว์ และ สิ่งงแวดล้อม)

วัตถุประสงค์: เชื่อมโยงเสียง ภาพ คำ
ออกแบบ: Modality, Signaling, Spatial/Temporal Contiguity
ขั้นตอน: เล่นเสียง เด็กเลือกภาพ เฉลยพร้อมเสียงคำอ่าน
การประเมินผล: นับครั้งที่ตอบถูก หรือ ดูเวลาในการตอบ

2. วิดีโอสั้น ขั้นตอนการล้างมือ

วัตถุประสงค์: ทำตามลำดับขั้น
ออกแบบ: Segmenting, Modality, Signaling, Redundancy
ขั้นตอน: เปิดคลิปที่ละขั้นตอนให้เด็กทำตาม
การประเมินผล: สังเกตการทำตามลำดับถูกต้อง

3. กระดานโต้ตอบ “ส่วนประกอบของต้นไม้”

วัตถุประสงค์: ระบุและเรียกชื่อส่วนประกอบของดอกไม้
ออกแบบ: Spatial Contiguity, Pre-training, Personalization
ขั้นตอน: ลากหรือวางป้ายชื่อไปยังตำแหน่งที่ถูกต้อง พร้อมเสียงบอกให้กำลังใจในการตอบถูก
การประเมินผล: สังเกตการปฏิบัติและจำนวนครั้งที่ถูกต้อง

ทฤษฎีมัลติมีเดียเชิงปัญญา (CTML) ของ Mayer เป็นกรอบแนวคิดสำคัญที่ช่วยให้การออกแบบสื่อการเรียนรู้มีประสิทธิภาพ โดยเน้นการใช้ภาพและเสียงอย่างเหมาะสม ลดสิ่งรบกวน และจัดเนื้อหาให้สอดคล้องกับข้อจำกัดทางปัญญาของผู้เรียน สำหรับการศึกษาปฐมวัย การนำ CTML มาใช้ช่วยให้เด็กเรียนรู้ได้อย่างสนุก เข้าใจง่าย และไม่เกิดภาระทางปัญญาเกินไป ครูปฐมวัยสามารถประยุกต์ใช้หลักการ เช่น Coherence, Signaling, Segmenting และ Modality ในการสร้างสื่อและกิจกรรม เช่น เกมจับคู่เสียงกับภาพ วิดีโอสั้น และแบบฝึกหัดเชื่อมโยงภาพกับคำ เพื่อส่งเสริมการเรียนรู้ที่มีความหมายและเหมาะสมกับพัฒนาการของเด็ก การออกแบบสื่อควรคำนึงถึงความเรียบง่าย ความชัดเจน และการมีส่วนร่วมของเด็ก พร้อมทั้งประเมินผลการใช้สื่อเพื่อปรับปรุงอย่างต่อเนื่อง

เอกสารอ้างอิง

Mayer, R. E. (2009). Multimedia Learning (2nd ed.). Cambridge University Press.
Mayer, R. E. (2020). Multimedia Learning (3rd ed.). Cambridge University Press.
Mayer, R. E., & Moreno, R. (2003). Nine ways to reduce cognitive load in multimedia learning. Educational Psychologist, 38(1), 43–52.
Moreno, R., & Mayer, R. E. (2000). A coherence effect in multimedia learning. Journal of
Educational Psychology, 92(1), 117–125.
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2561). แนวทางการจัดการศึกษาปฐมวัย. กรุงเทพฯ: ผู้แต่ง.

ผู้เขียน ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.นิฤมล สุวรรณศรี

📱สนใจสมัครเรียนหรือสอบถามข้อมูลเพิ่มเติม ติดต่อ: