เรียนรู้ด้วยตัวเองให้เก่งขึ้น ด้วย Gen AI

การใช้ Generative AI เพื่อทดลองและค้นหาวิธีการสอนใหม่ ๆ นับเป็นโจทย์ที่ท้าทายสำหรับผู้ที่ทำงานสายการศึกษาในปัจจุบัน เพราะถึงแม้ทุกวันนี้ AI จะมีฟีเจอร์ใหม่ ๆ ที่ล้ำหน้าขึ้นเพียงใด การใช้เครื่องมือเหล่านี้จะต้องไม่บั่นทอนทักษะการคิดของผู้เรียน ไม่นำไปสู่การพึ่งพาเทคโนโลยีมากจนเกินไป หากจะลองตอบโจทย์อันท้าทายนี้ หนึ่งในคำตอบที่น่าสนใจคือ การส่งเสริมให้ผู้เรียนรู้จักใช้ GenAI มาเป็นคู่หูเพื่อสนับสนุนความสามารถในการเรียนรู้ด้วยตนเองอย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น

การเรียนรู้ด้วยตนเองอย่างมีประสิทธิภาพนั้น ผู้เรียนต้องคงไว้ซึ่งความเป็นอิสระในการเรียนรู้ของตนเอง (learner autonomy) นั่นก็คือ มีความสามารถในการกำกับ/ควบคุมการเรียนรู้ของตน ผู้เรียนที่มีลักษณะเช่นนี้จะไม่กลัวความผิดพลาด มีความอยากรู้อยากเห็น ช่างซักช่างถาม มีแรงจูงใจ และรู้ว่าตนเองต้องการอะไร คุณสมบัติเหล่านี้เป็นสิ่งที่ต้องอาศัยการปลูกฝัง ซึ่งมนุษย์ในฐานะผู้สอนยังคงมีบทบาทสำคัญในการชี้แนะแนวทาง ส่วน AI ก็ช่วยส่งเสริมด้วยการเป็นคู่หูของผู้เรียนด้วยเคล็ดลับดังต่อไปนี้

ยกตัวอย่างการเรียนรู้ภาษาอังกฤษ แทนที่จะใช้ GenAI เพื่อแก้ไขข้อผิดพลาดในทันที การค้นพบด้วยตนเองทีละขั้นตอนจะส่งเสริมการเรียนรู้ได้มากกว่า ทุกวันนี้มีเว็บไซต์หรือแอปพลิเคชันที่ใช้ AI ช่วยเหลือด้านการเขียนมากมาย แต่ส่วนใหญ่มักให้ความช่วยเหลือทันทีแบบไม่ต้องคิด เน้นแค่ผลลัพธ์หรือมุ่งแต่คำตอบที่ถูกจนลืมไปว่าความผิดพลาดคือครูชั้นดี ลองเปลี่ยนมาใช้กระบวนการค้นพบด้วยตนเองผ่านชุดคำสั่ง (prompt) 3 ขั้นตอนต่อไปนี้

วิธีการนี้ส่งเสริมการเรียนรู้ที่ลึกซึ้งกว่าการได้รับคำตอบที่ถูกต้องในทันที เพราะบังคับให้ผู้เรียนต้องหยุดคิด วิเคราะห์ และพยายามแก้ปัญหาด้วยตนเองก่อน ทั้งยังช่วยกระตุ้นการคิดเชิงวิพากษ์และการตระหนักรู้ในกระบวนการคิดของตนเอง แทนที่จะรอรับข้อมูลเฉย ๆ โดยที่ยังขาดความเข้าใจ ซึ่งนี่คือหัวใจสำคัญของการพัฒนาความเป็นอิสระในการเรียนรู้

AI แชทบอทสามารถทำหน้าที่เป็นผู้แนะนำหรือติวเตอร์ส่วนตัวที่พร้อมให้ความช่วยเหลือได้ตลอดเวลา โดยเฉพาะอย่างยิ่งในสองกรณีต่อไปนี้

1) เมื่อต้องการความช่วยเหลือเพื่อไปต่อ หากตกอยู่ในสภาวะคำพูดติดอยู่ปลายลิ้น เกือบจะพูดได้อีกนิดแต่ก็คิดไม่ออก อยากเขียนอยากสื่อสารประมาณนี้แต่ไม่รู้ต้องใช้คำประมาณไหน ความติดขัดนี้แก้ได้ด้วยการอธิบายปัญหาให้กับ AI แชทบอท โดยใช้ภาษาธรรมดาได้เลย ตัวอย่างเช่น

ผู้ใช้ ฉันกำลังหาวลีที่สื่อว่าไม่เสียเวลารอคอย (don’t waste time waiting around) ฉันอยากจะใช้วลีนี้ในประโยคตรงที่มี [] อยู่: “ทุกวันนี้ผู้คนรู้สึกว่าการพักผ่อนเป็นเรื่องยาก พวกเขา […] ที่จะนั่งกินข้าวกลางวันอย่างสงบสุข แต่กลับดูวิดีโอ YouTube 3 คลิปไปพร้อมกัน” (“Nowadays people find it hard to relax. They [ ] to sit and eat their lunch in peace—they watch 3 YouTube videos while doing it.”)

แชทบอท คุณอาจใช้คำว่า “can’t afford” (ไม่มีปัญญา) หรือ “don’t have the patience” (ไม่มีความอดทนพอ) เพื่อสื่อถึงแนวคิดเรื่องการไม่เสียเวลารอคอยได้ครับ ประโยคของคุณอาจจะเป็นแบบนี้: “ทุกวันนี้ผู้คนรู้สึกว่าการพักผ่อนเป็นเรื่องยาก พวกเขาไม่มีความอดทนพอที่จะนั่งกินข้าวกลางวันอย่างสงบสุข—พวกเขากลับดูวิดีโอ YouTube 3 คลิปไปพร้อมกัน” (“Nowadays people find it hard to relax. They can’t afford to sit and eat their lunch in peace – they watch 3 YouTube videos while doing it.”)

2) เมื่อต้องการทำความเข้าใจให้ลึกซึ้งขึ้น ลองใช้เทคนิคด้วยการขอให้แชทบอท โต้แย้งกับคุณในเรื่องที่คุณกำลังศึกษา เพื่อทดสอบความเข้าใจของตนเอง เช่น ขอให้ AI โต้แย้งเกี่ยวกับหลักการใช้ past perfect tense เพื่อดูว่าคุณเข้าใจแนวคิดนั้นอย่างถ่องแท้หรือไม่

ผู้เรียนสามารถใช้ GenAI เพื่อช่วยในการจดจำข้อมูลต่าง ๆ เช่น รายการคำศัพท์ หรือเนื้อหาสำหรับการนำเสนอ โดยสามารถใช้คำสั่งที่สร้างสรรค์ เช่น ขอให้ AI สร้างแผนผังความคิด (graphic organizer) หรือแต่งเพลงเพื่อช่วยในการจำ นอกจากนี้ ผู้เรียนยังสามารถสวมบทบาทเป็นครูของตนเอง โดยการขอให้ AI สร้างกิจกรรมการเรียนรู้ให้ ตัวอย่างเช่น

ในการออกแบบกิจกรรมเรียนรู้อาจใช้คำสั่งที่มีศัพท์เฉพาะ เช่น multiple choice test (ข้อสอบปรนัย) gap-fill (แบบฝึกหัดเติมคำในช่องว่าง) หรือ open-ended question (คำถามปลายเปิด) ซึ่งจะช่วยให้เรียนรู้ได้อย่างมีทิศทางขึ้น

สิ่งสำคัญที่ต้องย้ำเตือนผู้เรียนอยู่เสมอคือ AI สามารถทำผิดพลาดได้ ดังนั้นการใช้งานอย่างมีวิจารณญาณจึงสำคัญอย่างยิ่ง แนวทางที่ดีที่สุดคือการผสมผสานความรู้ของมนุษย์เข้ากับความช่วยเหลือจาก AI และหลีกเลี่ยงการพึ่งพา AI มากจนเกินไป รวมทั้งส่งเสริมกระบวนการคิดวิเคราะห์โดยกระตุ้นให้ผู้เรียนตอบคำถามเพื่อทบทวนการใช้งานของตนเองอยู่เสมอ เช่น

เมื่อใช้อย่างรู้จักไตร่ตรอง GenAI ก็กลายเป็นคู่หูที่ดีแบบไม่มีกั๊กในการเรียนรู้ด้วยตนเอง และยังช่วยเปิดประตูสู่ความเป็นไปได้ใหม่ ๆ ในการพัฒนาศักยภาพของผู้เรียน ส่งเสริมความสามารถในการกำหนดเส้นทางการเรียนรู้ของตนเองอย่างยั่งยืน