สร้างสายใยครูกับเด็กด้วย Attachment Theory หัวใจของการศึกษาปฐมวัยคุณภาพ
Student blog — 26/01/2026
Educational
ความสัมพันธ์หรือสายใยแรกเริ่มระหว่างเด็กกับผู้ดูแลมีบทบาทสำคัญต่อความมั่นใจในการสำรวจสิ่งใหม่ การควบคุมอารมณ์ และการสร้างความสัมพันธ์กับผู้อื่นของเด็กปฐมวัย ครูจึงมิใช่เป็นเพียงผู้สอน แต่เป็นผู้ดูแลเสริมที่มีบทบาทสำคัญต่อการสร้างฐานอารมณ์ที่มั่นคงให้กับเด็ก ทฤษฎีความผูกพัน (Attachment Theory) ชี้ให้เห็นว่าหากความสัมพันธ์หรือสายใยแรกได้รับการตอบสนองอย่างสม่ำเสมอและอบอุ่น จะพัฒนาไปสู่ “ความผูกพันแบบปลอดภัย” (Secure Attachment) ที่นำไปสู่พื้นฐานทางอารมณ์ที่มั่นคง ครูจึงเปรียบได้ดั่งฐานะต่าง ๆ ดังนี้
1. ครูในฐานะฐานที่มั่นคง (Secure Base) ครูจำเป็นต้องสร้างบรรยากาศที่ปลอดภัย มีคุณค่า และคาดเดาได้ ครูควรทำให้เด็กรู้สึกว่า “ครูอยู่ตรงนี้เสมอ” เพื่อให้เขากล้าสำรวจ กล้าเล่น กล้าค้นหาสิ่งใหม่ เมื่อเกิดปัญหา เด็กควรจะมั่นใจว่าครูจะช่วยเหลือได้ทันที ครูจึงควรแสดงออกผ่านน้ำเสียง สีหน้า การอยู่ใกล้อย่างเป็นมิตร และการให้กำลังใจอย่างสม่ำเสมอ
2. ครูในฐานะที่พักพิงทางอารมณ์ (Safe Haven) เมื่อเด็กเผชิญความท้าทาย เช่น ความขัดแย้งกับเพื่อน หรือความผิดหวังจากการทำงานไม่ประสบความสำเร็จ ครูมีบทบาทในการช่วยเด็กกลับมาสู่ความสงบด้วยการรับฟังอย่างตั้งใจ ให้เด็กสะท้อนความรู้สึก และช่วยให้เด็กระบุอารมณ์ของของตนเองได้
3. ครูในฐานะผู้ตอบสนอง (Sensitive and Responsive Caregiving) งานวิจัยในด้าน attachment ชี้ว่าการตอบสนองอย่างสม่ำเสมอคือกุญแจสำคัญที่ทำให้เด็กเกิดความไว้วางใจ ครูควรสังเกตสัญญาณทางกาย เช่น สีหน้า ท่าทาง ระดับพลังงาน รวมถึงสัญญาณทางอารมณ์อย่างความกังวลหรือการเกาะติด การตอบสนองที่รวดเร็วและเหมาะสม ไม่มากไปหรือน้อยไป ช่วยให้เด็กรู้ว่าความต้องการของตนได้รับการเคารพ ซึ่งเป็นพื้นฐานของความมั่นคงทางใจ
4. ครูในฐานะผู้่สร้างความสัมพันธ์ (Individualized Relationship) แม้เด็กแต่ละคนจะมีลักษณะความผูกพันแบบปลอดภัยที่แตกต่างกัน แต่ครูสามารถสนับสนุนให้พัฒนาได้ผ่านการสร้างปฏิสัมพันธ์เฉพาะบุคคล เช่น การทักทายรายบุคคล การจำลักษณะเฉพาะของเด็ก การพูดคุยถึงสิ่งที่เด็กสนใจ และการให้ความสำคัญกับความพยายามมากกว่าผลสำเร็จ สิ่งเหล่านี้ช่วยให้เด็กเห็นคุณค่าในตนเองและรู้ว่าตนได้รับการยอมรับ
5. การร่วมมือกับครอบครัวเพื่อเสริมความผูกพัน ความผูกพันของเด็กไม่ได้เกิดจากโรงเรียนเพียงอย่างเดียว ครูควรทำงานร่วมกับผู้ปกครองผ่านการสื่อสารอย่างสม่ำเสมอ การแลกเปลี่ยนข้อมูลพฤติกรรม การพูดคุยเกี่ยวกับอารมณ์และความต้องการของเด็ก รวมถึงการให้คำแนะนำเชิงบวกแก่ครอบครัว การสร้างความสอดคล้องระหว่างบ้านและโรงเรียนทำให้เด็กได้รับประสบการณ์ทางอารมณ์ที่ต่อเนื่องและมั่นคงยิ่งขึ้น
จากหลักการดังกล่าว ครูจึงสามารถออกแบบกิจกรรมเพื่อส่งเสริมการสร้างความสัมพันธ์หรือสายใยแรก (Attachment) ได้ดังนี้
- กิจกรรม Morning Greeting เป็นกิจกรรมที่ให้ครูทักทายเด็กรายบุคคล เช่น สบตา แตะมือ โอบไหล่ หรือเลือกวิธีทักทายตามที่เด็กต้องการ
- กิจกรรม Emotional Circle Time เป็นกิจกรรมที่ให้เด็กได้บอกอารมณ์ของตนเองผ่านการ์ดอารมณ์ หุ่นมือ หรือเพลง จากนั้นครูจึงสะท้อนกลับพร้อมทั้งให้กำลังใจ เพื่อส่งเสริมให้เด็กเรียนรู้อารมณ์ของตนเองและเกิดความรู้สึกอุ่นใจ
- กิจกรรม Cozy Reading Time เป็นกิจกรรมเล่านิทานที่เน้นเนื้อเรื่องเกี่ยวกับความรัก ความผูกพัน และการช่วยเหลือกัน โดยครูควรนั่งใกล้ชิดกับเด็กเพื่อให้เด็กรับรู้ได้ถึงความอบอุ่นของครูที่มีต่อเด็ก
- กิจกรรม Special Helper Time เป็นกิจกรรมที่เด็กมีโอกาสร่วมทำงานกับครู เช่น ช่วยเตรียมอุปกรณ์ ช่วยยกโต๊ะ ช่วยยกเก้าอี้ เพื่อส่งเสริมความผูกพันร่วมกันและให้เด็กรู้สึกว่าตนมีบทบาท หน้าที่ และความสำคัญ
- สร้างบรรยากาศในห้องแบบ Safe Haven Corner หรือเรียกว่า “มุมพักใจ” ครูสามารถจัดพื้นที่เล็กๆ ภายในห้องให้เด็กได้นั่งหรือนอน อาจมีหมอน ตุ๊กตา หรือผ้าห่มนุ่มๆ ให้เด็กรู้สึกอุ่นใจ โดยที่ครูสามารถเข้ามานั่งเป็นเพื่อนใกล้ๆ ได้
จะเห็นได้ว่า บทบาทของครูปฐมวัยตามกรอบของ Attachment Theory จึงไม่ใช่เพียงการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ แต่เป็นการสร้างความสัมพันธ์ที่ช่วยให้เด็กพัฒนา “รากฐานภายใน” ที่มั่นคง เด็กที่ได้รับความผูกพันแบบปลอดภัยจากครูจะมีแนวโน้มเติบโตเป็นผู้เรียนที่มั่นใจ กล้าคิด กล้าลอง และมีทักษะทางสังคมที่ดี การบูรณาการความเข้าใจด้าน attachment เข้ากับการจัดประสบการณ์ในชั้นเรียนจึงเป็นหัวใจสำคัญของการศึกษาปฐมวัยคุณภาพสูง
ที่มา Bonnett, T., & France, D. (2024). Attachment in the context of early years pedagogical practice: Early childhood educator and director insights. Social Education Research, 5(2), 244–258. https://doi.org/10.37256/ser.5220244288.
ผู้เขียน ผู้ช่วยศาสตราจารย์ฌลาพิชญ์ บุญจิตสิทธิ์ศักดิ์
📱สนใจสมัครเรียนหรือสอบถามข้อมูลเพิ่มเติม ติดต่อ:
– คณะการศึกษาปฐมวัย มหาวิทยาลัยหอการค้าไทย
– โทร: 02-6976664-5
– เว็บไซต์: https://ece.utcc.ac.th
– Facebook: https://www.facebook.com/EarlyChildhoodUTCC
– Instagram: ece.utcc
– TikTok: ece.utcc
#อยากเป็นครู #ศึกษาศาสตร์ #ม.เอกชน #ครูปฐมวัย #ครูอนุบาล #เรียนต่อปริญญาตรี #UTCC #การศึกษาไทย
แชร์บทความนี้
