แบบอย่างมีค่ากว่าคำสอน บทบาทของผู้ปกครองและครูในการเป็นต้นแบบที่ดีสำหรับเด็กปฐมวัย

Student blog — 05/12/2025

Educational

แบบอย่างมีค่ากว่าคำสอน บทบาทของผู้ปกครองและครูในการเป็นต้นแบบที่ดีสำหรับเด็กปฐมวัย

เด็กปฐมวัย เป็นวัยที่กำลังสร้างรากฐานของชีวิต ทั้งทางร่างกาย อารมณ์ สังคม และสติปัญญา การเรียนรู้ของเด็กในช่วงวัยนี้เกิดขึ้นจาก “การสังเกต” และ “การเลียนแบบ” พฤติกรรมของคนรอบข้าง โดยเฉพาะผู้ปกครองและครู เป็นบุคคลต้นแบบที่เด็กมีความผูกพันมากที่สุด การที่ผู้ปกครองและครูแสดงพฤติกรรม ค่านิยม และทัศนคติในเชิงบวกต่อหน้าเด็ก จึงมีอิทธิพลอย่างยิ่งต่อการสร้างพื้นฐานนิสัยและบุคลิกภาพของเด็กในอนาคต

เด็กจะเรียนรู้พฤติกรรมใหม่ ๆ ผ่านการสังเกตจากต้นแบบ (Role Model) ซึ่งเป็นบุคคลที่เด็กชื่นชมหรือไว้วางใจ เช่น พ่อแม่ ครู หรือผู้เลี้ยงดู ดังหลักการของทฤษฎีการเรียนรู้ทางสังคมของ อัลเบิร์ต แบนดูรา ที่กล่าวถึงกระบวนการเรียนรู้ของเด็ก ประกอบด้วย 4 ขั้นตอน คือ

การให้ความสนใจ (Attention) เด็กจะมุ่งสังเกตพฤติกรรมของบุคคลที่ตนสนใจหรือรักใคร่ เช่น การเห็นแม่ช่วยเพื่อนบ้าน เด็กจะจดจำภาพการช่วยเหลือนั้นไว้
การจดจำ (Retention) เด็กเก็บพฤติกรรมที่สังเกตไว้ในความทรงจำ เช่น จดจำว่าพ่อหรือแม่พูด “ขอบคุณ” ทุกครั้งที่มีคนช่วยเหลือ
การเลียนแบบ (Reproduction) เด็กจะพยายามทำพฤติกรรมนั้นตาม เช่น พูด “ขอบคุณ” เมื่อได้รับของ
การสร้างแรงจูงใจ (Motivation) เด็กได้รับคำชม ความรัก หรือความภาคภูมิใจในตนเอง ก็จะยิ่งทำพฤติกรรมนั้นซ้ำ

ผู้ปกครองและครูเปรียบเสมือน “ครูคนแรกและครูคนที่สองของชีวิตเด็ก” เด็กจะดูและจำว่าสิ่งใดที่ผู้ใหญ่ทำแล้วได้รับการยอมรับจากสังคม เช่น การพูดจาไพเราะ การรักษาคำพูด หรือการแสดงน้ำใจ เมื่อเห็นสิ่งเหล่านี้ซ้ำ ๆ เด็กจะซึมซับและเลียนแบบโดยธรรมชาติ ในทางตรงกันข้าม หากผู้ใหญ่ใช้ถ้อยคำรุนแรงหรือขาดวินัย เด็กก็มีแนวโน้มจะแสดงพฤติกรรมเช่นนั้นเช่นกัน

ในฐานะผู้ปกครองและครู ผู้เป็นแบบอย่างแห่งชีวิตของเด็กปฐมวัย จะมีแนวทางในการเป็นต้นแบบได้อย่างไร?

1. เป็นแบบอย่างของการจัดการอารมณ์

หากเด็กทำแก้วตกแตก แทนที่จะตะคอก ผู้ปกครองหรือครูควรหายใจลึก ๆ แล้วพูดด้วยน้ำเสียงสงบ เช่น “ไม่เป็นไรลูก คราวหน้าระวังมากขึ้นนะคะ” เพื่อให้เด็กเรียนรู้ว่าความผิดพลาดแก้ไขได้ และสามารถควบคุมอารมณ์ของตนได้ในสถานการณ์ตึงเครียด

2. เป็นแบบอย่างของความรับผิดชอบและวินัย

ผู้ปกครองหรือครูควรทำตามสัญญาที่ให้ไว้กับเด็ก เช่น “แม่จะอ่านนิทานให้ก่อนนอน” แล้วทำจริง เด็กจะเรียนรู้ว่าคำพูดต้องมีน้ำหนักและควรทำตามสิ่งที่พูด
ให้เด็กมีส่วนร่วม เช่น เก็บของเล่นของตนเองหรือช่วยจัดโต๊ะอาหาร เพื่อฝึกความรับผิดชอบผ่านการทำจริงร่วมกับผู้ใหญ่

3. สอนเรื่องน้ำใจและการช่วยเหลือผู้อื่นผ่านสถานการณ์จริง

เมื่อพาเด็กไปตลาด หากเห็นคนแก่ถือของหนัก ผู้ปกครองสามารถช่วยพร้อมพูดว่า “เราช่วยเพราะอยากให้คุณยายเดินสะดวกนะลูก” เพื่อให้เด็กจะเข้าใจว่าการช่วยเหลือผู้อื่นคือสิ่งดีและเป็นพฤติกรรมที่ควรทำ

4. เป็นแบบอย่างของการสื่อสารอย่างเคารพ

หากมีความเห็นต่างในครอบครัว ผู้ปกครองควรพูดอย่างสุภาพ เช่น “แม่เข้าใจที่ลูกอยากเล่นต่อ แต่ตอนนี้ถึงเวลานอนแล้วนะคะ” เพื่อให้เด็กเรียนรู้การใช้คำพูดเชิงบวกและการเคารพผู้อื่นแม้ในยามขัดแย้ง

5. ส่งเสริมการเรียนรู้ร่วมกับครู

ผู้ปกครองควรพูดคุยกับครูเกี่ยวกับพฤติกรรมของลูก เพื่อร่วมกันกำหนดแนวทาง เช่น หากโรงเรียนส่งเสริมการทักทายด้วยคำว่า “สวัสดีครับ/ค่ะ” ผู้ปกครองก็ควรใช้คำเดียวกันที่บ้าน เพื่อให้เด็กเกิดความต่อเนื่องของพฤติกรรมดี

6. ให้แรงเสริมแรงทางบวกอย่างสม่ำเสมอ

ชมเชยอย่างเฉพาะเจาะจง เช่น “แม่ดีใจที่ลูกเก็บของเล่นเองโดยไม่ต้องบอกเลยค่ะ” เด็กจะเกิดความภาคภูมิใจและอยากทำซ้ำ
ใช้การกอดหรือคำพูดอบอุ่นเป็นรางวัลทางใจมากกว่าของขวัญทางวัตถุ

การเป็นต้นแบบ (Role Model) คือ การสอนที่ทรงพลังที่สุดในช่วงปฐมวัย เพราะเด็กเรียนรู้จากสิ่งที่เห็นมากกว่าสิ่งที่ได้ยิน ผู้ปกครองและครูจึงควรตระหนักถึงพฤติกรรม คำพูด และทัศนคติของตนในทุกวัน เพราะสิ่งเหล่านี้คือ “ห้องเรียนชีวิต” ของเด็ก การเป็นต้นแบบที่ดีไม่จำเป็นต้องสมบูรณ์แบบ แต่คือการพยายามแสดงให้เห็นถึงความรัก ความเข้าใจ และความรับผิดชอบอย่างสม่ำเสมอ เพื่อวางรากฐานให้เด็กเติบโตเป็นผู้ใหญ่ที่มีคุณภาพและมีหัวใจที่งดงามต่อไป

ที่มา: UNESCO. (2019). Learning through Play: Strengthening Learning through Parental Engagement in Early Childhood. Paris: UNESCO.

ผู้เขียน: ผู้ช่วยศาสตราจารย์ฌลาพิชญ์ บุญจิตสิทธิ์ศักดิ์

📱สนใจสมัครเรียนหรือสอบถามข้อมูลเพิ่มเติม ติดต่อ:
– คณะการศึกษาปฐมวัย มหาวิทยาลัยหอการค้าไทย
– โทร: 02-6976664-5
– เว็บไซต์: https://ece.utcc.ac.th
– Facebook: https://www.facebook.com/EarlyChildhoodUTCC
– Instagram: ece.utcc
– TikTok: ece.utcc

#อยากเป็นครู #ศึกษาศาสตร์ #ม.เอกชน #ครูปฐมวัย #ครูอนุบาล #เรียนต่อปริญญาตรี #UTCC #การศึกษาไทย