การเรียนรู้จากความไม่รู้ วงจรที่ผู้ใช้ AI กำลังข้ามขั้นตอน

 

“ความไม่รู้” ให้อะไรกับเรา บางคนอาจมองเป็นอุปสรรคขวางกั้นการเรียนรู้ บางคนอาจมองว่าเป็นบ่อเกิดของความสงสัยที่จะนำไปสู่ “ความรู้” ในที่สุด แต่หากเรามองว่าความไม่รู้คือธรรมชาติอย่างหนึ่งของมนุษย์ และลองพยายามทำความเข้าใจความไม่รู้นั้น (Understanding the Unknown) ก็จะนำเราไปสู่แนวคิดเชิงปรัชญาที่ว่าด้วยกระบวนการ หรือ ความพยายามในการทำความเข้าใจในสิ่งที่เรายังไม่รู้ ยังไม่มีข้อมูล หรือ สิ่งที่ไม่สามารถคาดเดาได้ ซึ่งนับเป็นหัวใจสำคัญในการขับเคลื่อนความก้าวหน้าของมนุษย์ ทั้งในด้านวิทยาศาสตร์ จิตวิทยา ปรัชญา และการดำเนินชีวิต 

ในเชิงจิตวิทยาการศึกษา ความไม่รู้คือความท้าทายทางสติปัญญา คืออุปสรรคที่ถ้าหากเราเอาชนะได้ก็จะไปกระตุ้นระบบให้รางวัล (reward system) ของสมอง ซึ่งส่งสัญญาณผ่านสารสื่อประสาทโดปามีน (dopamine) รางวัลหรือความพึงพอใจที่ได้จากกระบวนการนี้คือวงจรความพยายามและผลตอบแทน (effort-reward cycle) ที่ช่วยเสริมสร้างแรงจูงใจและการมีส่วนร่วมทางความคิด (engagement) ในสิ่งที่เรียนรู้ ซึ่งสำคัญต่อการพัฒนาการเรียนรู้ของมนุษย์ ดังนั้น การเรียนรู้ที่เริ่มจากความไม่รู้จึงให้ความสุขและผลตอบแทนในตัวเองเป็นพื้นฐาน 

คราวนี้มาลองตั้งคำถามกับตนเองว่าเวลาเราใช้ AI ช่วยหาคำตอบอะไรสักอย่าง เรากำลังมองข้ามกระบวนการนี้อยู่หรือไม่ หากเราให้ AI ช่วยเสนอคำตอบหรือหาทางออกให้ทันที ตัวอย่างเช่น ใช้ให้ AI ช่วยเขียนเรียงความหรือแก้โจทย์ปัญหาภายในไม่กี่วินาที เราได้ตัดความจำเป็นในการใช้ความคิดสร้างสรรค์ หรือ การคิดวิเคราะห์ออกไปอยู่หรือไม่ หากทำเช่นนี้ เราได้ลดบทบาทของเราในฐานะผู้เรียนให้เหลือเพียงแค่ผู้รับสารทางเดียวที่ไม่ได้ออกแรงคิด  (passive consumption) แม้ว่าเครื่องมือ AI เหล่านี้จะช่วยประหยัดเวลา แต่ก็มักจะทำให้เราเบนความสนใจจากการทำความเข้าใจไปสู่การทำให้เสร็จ ๆ ไป ซึ่งไปทำลายความลึกซึ้งของกระบวนการเรียนรู้ 

บทความนี้ไม่ได้ชวนให้เลิกใช้ AI แต่ก่อนจะใช้ AI ช่วยทำการบ้าน แก้โจทย์ หรือหาคำตอบ ลองหยุดคิดกับตนเองสักนิดว่าในขณะนั้นการเรียนรู้ของเราขับเคลื่อนด้วยคำตอบสำเร็จรูปจาก AI อยู่หรือไม่ เรากำลังพึ่งพา AI เพียงเพื่อให้ได้คำตอบให้งานเสร็จไว ๆ โดยไม่ได้เริ่มจากความสนใจใคร่รู้ ไม่ได้ทบทวนคำตอบเหล่านั้น ไม่ได้เชื่อมโยงกลับไปหาสิ่งที่เรามีอยู่หรือเปล่า แต่ถ้าเรารู้ตัวเองดีว่าคำตอบที่ได้จาก AI ช่วยเราปะติดปะต่อความรู้เดิมที่มีอยู่ ช่วยเราจัดการกับความไม่รู้หรือช่องว่างทางความรู้บางอย่าง ทั้งยังช่วยกระตุ้นความอยากรู้อยากเห็นและต่อยอดความสนใจยิ่งขึ้นไปอีก นำไปสู่การเชื่อมโยงข้อมูลและสร้างชุดความรู้ที่เป็นของเราเอง นั่นคือการใช้ AI อย่างรู้เท่าทัน แต่การใช้ AI แบบผู้รับสารทางเดียวที่ไม่ได้ออกแรงคิด อาจทำให้เราพบความยากลำบากในการนำความรู้ไปใช้อย่างมีความหมาย หรือจดจำข้อมูลเหล่านั้นไว้ได้ในระยะยาว สิ่งนี้ไม่ได้กระทบแค่ความสุขในการเรียนรู้เท่านั้น แต่ยังทำลายความยั่งยืน และความสามารถในการนำความรู้ไปใช้ในบริบทของโลกแห่งความเป็นจริงอีกด้วย

 

แหล่งอ้างอิง 

• Knowing The Unknown – MC Philosophy 
• How AI quietly undermines the joy and effort of learning: a call for rebalancing education in the digital age – PMC 

 

ผู้เขียน อาจารย์ ดร. อาบทิพย์ สุวลักษณ์

 

📱สนใจสมัครเรียนหรือสอบถามข้อมูลเพิ่มเติม ติดต่อ:

• คณะการศึกษาปฐมวัย มหาวิทยาลัยหอการค้าไทย
• โทร: 02-6976664-5
• เว็บไซต์: https://ece.utcc.ac.th
• Facebook: https://www.facebook.com/EarlyChildhoodUTCC
• Instagram: ece.utcc
• TikTok: ece.utcc

#อยากเป็นครู #ศึกษาศาสตร์ #ม.เอกชน #ครูปฐมวัย #ครูอนุบาล #เรียนต่อปริญญาตรี #UTCC #การศึกษาไทย